Wist-je-datjes over honing en over bijen



Gebundeld door Pieter & Linda Uytterschaut-Celis – Maarkedal (honing@uytterschaut.eu), imkers van de Boerkoos-honing

 

Wat is honing? 
Honing is eigenlijk het eten van en voor de bijen. Bijen verzamelen nectar uit bloemen, voegen er enzymen aan toe – deze zorgen voor de geneeskrachtige eigenschappen van honing – en verdampen het teveel aan vocht. 
Wanneer de imker honing oogst, neemt hij eigenlijk de wintervoorraad weg. Het is belangrijk dat deze voorraad terug aangevuld wordt. Dit gebeurt door suikerwater te voederen. 

Wat is het verschil tussen harde en zachte honing? 
Bij het slingeren is honing altijd vloeibaar. In de weken en maanden na het slingeren wordt elke honing hard (door kristallisatie). Hoe snel dit gebeurt, hangt af van de bloemen waarop de bijen gevlogen hebben. Als honing warmer wordt (vb in de zomer) zal hij ook zachter zijn, maar wanneer honing té warm wordt (boven 40°C) gaan de enzymen in de honing verloren, waardoor ook de geneeskrachtige eigenschappen verdwijnen. Honing met de vermelding ‘blijvend vloeibaar’ is dermate opgewarmd dat geen kristalvorming meer optreedt. In dit geval zijn ook de enzymen en de vitaminen weg … vaarwel heilzame eigenschappen dus. 

Hoe komt het dat sommige honing harde korrels bevat? 
Elke honing zal op termijn hard worden (kristalliseren). De imker zal in de weken na de oogst de honing meermaals per dag roeren. Indien er niet (voldoende) geroerd wordt, zal de kristallisatie niet gelijkmatig gebeuren en krijg je harde klonters (= grote kristallen) in de honing.

Hoe komt dat honing soms anders smaakt? 
De smaak van de honing hangt af van de bloemen waar de bijen nectar op verzameld hebben. In de meeste gevallen is dit een combinatie van verschillende bloemen. Vandaar dat de smaak van de ene oogst sterk kan verschillen met die van een andere oogst. Wel is het zo dat honing van voorjaarsbloeiers (vb. fruitbloesem) typisch zachter en zoeter smaakt dan honing van bloemen die in de zomer bloeien. Deze laatste geven iets meer pit en karakter aan de honing. Maar over smaak valt niet te twisten, dus elk kiest wat hij/zij liefst heeft. 
Wanneer honing gewonnen wordt in de onmiddellijke buurt van grote velden van één soort bloemen (vb. lavendel), kan je de honing noemen naar die plant (vb. lavendelhoning). Hier in Vlaanderen komen dergelijke grote velden echter niet voor. 

Op welke bloemen vliegt een Maarkedalse bij? 
Een bij vliegt niet op alle bloemen! 
In het vroege voorjaar zijn sneeuwklokjes, krokussen, helleborus en gele kornoelje de eerste drachtplanten. Een beetje later zijn de hazelaar- en wilgenkatjes welgekomen bronnen van stuifmeel. Witte dovenetel, hondsdraf, paardenbloem en fruitbloesems nemen over en indien een landbouwer koolzaad staan heeft is het voor de bijen echt feest (voor de landbouwer ook trouwens, want de bijen zorgen voor bevruchting en daardoor voor beduidend meer opbrengst). Rond half mei is er even een voedselstop in de natuur. Tegen het begin van de zomer komen verschillende kruiden (tijm, lavendel, rosemarijn, marjolein, salie, goudsbloem, koriander, komijn, dille, korenbloem, kaasjeskruid, komkommerkruid, klaver, klaproos, kamille, …) in bloei. Sommige tuinplanten zoals ijzerhard, cotoneaster en (wilde) rozen zijn ook goede drachtplanten. Distels zijn door de mens minder gewild, maar de bijen zijn er dol op. Wilg, esdoorn, paardenkastanje, vuilboom en Linde zijn dan weer bomen waar de bijen veel aan hebben. In de late zomer sluiten de groenbemesters (mosterd, phaselia) het jaar af. Als allerlaatste voorziet bloeiende klimop de bijen van een heerlijke afsluiter net voor de winter. 
Heb jij sommige van deze bloemen en planten in je tuin staan? Super! Dan help je de bijen om heerlijke honing te maken. Heb je nog een hoekje vrij? Een bloemenweide is mooi en je doet er de bijen een groot plezier mee. 

Wat is het verschil tussen honing van een lokale imker en honing uit een grootwarenhuis?
Onze honing is een puur ambachtelijk product. Wat de bijen produceren wordt met respect voor de dieren geoogst en na enkele weken rijping rechtstreeks in potten gedaan, zonder enige toevoeging. Honing uit grootschalige productie komt dikwijls uit verre landen (dus met een grotere ecologische voetafdruk om hem hier te krijgen). Het transport hiervan gebeurt in grote vaten die later (lokaal) in potten gedaan worden. Hierbij wordt de honing opgewarmd, waardoor de heilzame eigenschappen verdwijnen. 
Bovendien bevat lokaal geoogste honing pollen van lokaal groeiende planten, wat het immuunsysteem van wie hier lokaal woont extra versterkt. De meest gezonde honing vind je dus altijd bij een lokale imker. 

Hoe ver vliegt een bij? 
Liefst zo weinig mogelijk. En in principe niet verder dan 3 km van de kast verwijderd. Een bij vliegt van de kast naar de bloemen en weer terug om honing en stuifmeel te foerageren. Stuifmeel blijft als klompjes aan de behaarde poten kleven. De nectar zuigt ze op en transporteert ze in haar maag. Na ca. 3 km vliegen is alle energie van de opgezogen nectar opgebruikt en is de bij weggevlogen zonder iets mee te brengen. Bijen vliegen dus bij voorkeur zo kort mogelijk bij de kast, maar moeten soms verder om voldoende voedsel te vinden. 

Hoe vaak moeten bijen uitvliegen om één potje honing (500g) te vullen?
Om een potje honing (500g) te vullen moet één bij ongeveer 5x rond de aarde vliegen. De honing wordt nl. gemaakt uit de nectar die de bijen binnenbrengen. De nectar wordt tijdens de vlucht in de maag gestockeerd. Uit het gemiddelde volume van de maag van een bij en de gemiddelde afstand tot de bloemen waarop gevlogen wordt, kan berekend worden dat één bij gemiddeld 200.000 km moet vliegen om genoeg honing te maken voor één potje. Gelukkig zijn ze met velen ????.

Hoeveel bijen zitten er in één volk? 
Afhankelijk van het seizoen kunnen er tot 70.000 bijen zitten in één volk. 

Hoe is een bijenvolk samengesteld? 
In één bijenvolk zit één koningin die beduidend groter is dan de bijen en tot 200 darren (mannelijke bijen). Alle andere bijen zijn werksters (vrouwelijke bijen). De koningin legt, behalve in de winter, tot 2000 eitjes per dag. Indien een eitje bevrucht is, komt er een werkster uit. Indien het eitje niet bevrucht is, zal er een dar uitkomen. 
Heeft om een of andere reden het volk een nieuwe koningin nodig, dag zal een larfje speciale voeding (= koninginnebrij) krijgen, waaruit een nieuwe koningin groeit. 

Hoe lang leeft een bij?
Een bij leeft ca. 6 weken. Ttz, een werkster leeft in de zomer ca. 6 weken. De eerste drie weken houdt elke werkster een strak schema aan van werkjes in de kast. De laatste drie weken vliegt ze uit om te fourageren. 
De werksters die in het latere najaar geboren worden leven verschillende maanden, zodat ze de winter kunnen overbruggen. 
Een koningin leeft 3 à 4 jaar. 



Wat eet een bij? 
Een bij heeft pollen (stuifmeel) nodig als eiwitbron en nectar voor de energie. Uiteraard ook water. 

Wat is het verschil tussen een bij, een wesp en een hommel
Een honingbij heeft een behaard lijf en poten en is bruin-zwart van kleur. Een wesp is geel-zwart, is niet behaard op het lijf en is iets groter dan een bij. Een hommel is een geel-zwart donzig bolletje, dat ook beduidend groter is dan een bij. 
Een bij (een hommel ook) heeft nectar en dus bloemen nodig. Bijen zal je daarom weinig aantreffen in huis of rond de tafel. Een wesp daarentegen is steeds op zoek naar suiker en vlees (proteïnen), wat ze rijkelijk vindt bij onze afval. 
Een bij sterft als een gestoken heeft. Ze zal dit dus niet doen zonder reden. Een wesp kan meermaals steken en doet dit dus makkelijker, o.a. ook omdat ze haar voedsel vindt in onze buurt. 

 



Johan Van Lier - 19-07-2021